incassoavggeautomatiseerde-besluitvormingai-verordeningcredit-management

AI in de incasso: wat de AP verbiedt en wat mag

18 november 20269 min lezenPixel Management

Dit artikel is ook beschikbaar in het Engels

De Autoriteit Persoonsgegevens publiceerde op 29 oktober 2026 een onderzoek naar algoritmes en AI bij 29 incassobureaus, met een duidelijke conclusie: de sector weet niet scherp genoeg wanneer een systeem zelf beslist. Dat raakt ook de credit-managementafdeling van een energieleverancier, telecombedrijf of webshop die zijn eigen achterstanden int.

AI in de incasso is toegestaan, maar een systeem dat zonder betekenisvolle menselijke tussenkomst beslist over een debiteur valt onder het verbod van artikel 22 AVG, ook als dat besluit gunstig uitvalt, zoals een automatisch goedgekeurde betalingsregeling. De AP acht het "aannemelijk" dat zulke besluitvorming in de praktijk al voorkomt zonder dat bureaus het doorhebben. Wie een inningskans laat berekenen, krijgt er vanaf 2 december 2027 waarschijnlijk ook de hoog-risicoregels van de AI-verordening bij.

Wat zegt de AP over AI in de incasso?

Het nieuwsbericht van de Autoriteit Persoonsgegevens van 29 oktober 2026 vat een onderzoeksrapport samen waarvoor de AP in oktober 2025 een vragenlijst stuurde aan 29 bureaus uit het incassoregister. Daarvan leverden er 22 bruikbare antwoorden. Tien gebruikten minstens één algoritmisch systeem, dat is 10 van de 22, ofwel 45 procent. Drie van die tien gebruikten ook echte AI-systemen; de rest werkte met regelgebaseerde als-dan-logica.

De kleine aantallen maken het rapport niet zwak. De AP koos bewust alleen geregistreerde bureaus en noemt de uitkomst daarom "het gunstigste scenario". Bureaus die zich niet aan de registratieplicht houden, zitten er niet in.

Het rapport noemt zes toepassingen die de AP in de praktijk aantrof:

  • kanaal en frequentie van contact bepalen (post, e-mail, telefoon, sms; elke 30, 60 of 90 dagen)
  • vragen beantwoorden via chatbots, spraakcomputers en taalmodellen die e-mails lezen, inclusief volledig automatische betalingsafspraken
  • de inningskans berekenen op basis van onder meer kredietscore, woonplaats en betaalgeschiedenis
  • debiteurdossiers verrijken met gegevens uit registers en van internet, tot activiteit op sociale media aan toe
  • kwetsbaarheid van debiteuren detecteren
  • telefoongesprekken analyseren op sentiment en naleving van intern beleid

AP-bestuurslid Katja Mur zegt in het bericht dat er altijd "een incassomedewerker van vlees en bloed" moet zijn "die verantwoording kan afleggen". De AP organiseert op 2 december 2026 een rondetafelgesprek met de branche; aanmelden kon tot 11 november.

Welke AI-toepassing in de incasso mag, vraagt een DPIA of raakt artikel 22?

Niet elke toepassing weegt even zwaar. Deze indeling is onze lezing van het AP-rapport, de AVG en de AI-verordening. Het is geen juridisch advies voor jouw specifieke proces, maar het is de volgorde waarin we een incassostraat zouden doorlichten.

ToepassingPositieWaarom
Gesprek samenvatten voor de medewerkerMag, met afsprakenGeen besluit; let op bijzondere gegevens in vrije tekst
Chatbot of voicebot die vragen beantwoordtMag, met AI-meldingArtikel 50 AI-verordening: de debiteur moet weten dat hij met AI praat
Kanaal en frequentie automatisch kiezenDPIA, toets artikel 22Gebaseerd op betaalgedrag; volgens de AP is onduidelijk of bureaus dit als besluit toetsten
Inningskans berekenen voor prioriteringDPIA, profilering, mogelijk hoog risicoScore kan zelf een besluit zijn (Hof van Justitie, SCHUFA)
Betalingsregeling automatisch goedkeurenRaakt artikel 22Ook een gunstig besluit valt onder het verbod
Betalingsregeling automatisch afwijzenRaakt artikel 22Rechtsgevolg zonder mens
Dossier verrijken met sociale mediaStoppen of zwaar onderbouwenDe AP noemt dit profilering en een fundamentele rechtmatigheidsvraag
Kwetsbaarheid detecterenDPIA, grondslag eerstVrijwel zeker bijzondere persoonsgegevens, zoals gezondheid
Sentimentanalyse van telefoongesprekkenDPIASystematische beoordeling van persoonlijke aspecten

Twee dingen in die tabel verrassen de meeste credit managers. Het eerste: een positieve uitkomst redt je niet. Eén bureau vertelde de AP dat het alleen automatisch beslist als het verzoek om een regeling wordt toegewezen, en dat afwijzingen altijd door een mens gaan. Volgens het rapport "maakt de (bedoelde) uitkomst van het besluit echter geen verschil voor het verbod". Het tweede: een menselijke stap die alleen bestaat als de debiteur erom vraagt, is geen tussenkomst in de zin van de AVG.

Wanneer is een incassobesluit geautomatiseerd onder artikel 22 AVG?

Artikel 22 AVG geeft een debiteur het recht niet te worden onderworpen aan een besluit dat uitsluitend op geautomatiseerde verwerking berust, profilering inbegrepen, als dat besluit rechtsgevolgen heeft of hem in aanmerkelijke mate treft. Er zijn drie uitzonderingen: het besluit is noodzakelijk voor een overeenkomst, een wet staat het toe, of de betrokkene geeft uitdrukkelijke toestemming. Bij de eerste en de laatste moet je alsnog menselijke tussenkomst, een eigen standpunt en bezwaar mogelijk maken.

Het Hof van Justitie maakte in de SCHUFA-uitspraak van 7 december 2023 (C-634/21) duidelijk dat een kansscore op betaalgedrag zelf een geautomatiseerd besluit is als degene die de score gebruikt er "in sterke mate" op leunt. De AP past dat toe op incasso: ook een tussenstap zoals het berekenen van een risicoscore kan tellen als besluit. Een medewerker die de lijst van het systeem van boven naar beneden afwerkt, maakt van een inningskans geen menselijk besluit.

Daarom adviseert de AP in het rapport om elk geautomatiseerd proces langs artikel 22 te leggen, na te gaan of een uitzondering geldt, en te stoppen met verwerkingen die neerkomen op profilering van de debiteur. Waar je een mens inzet om buiten artikel 22 te blijven, moet die tussenkomst betekenisvol zijn: genoeg tijd, goede instructies en een systeem dat de medewerker niet stuurt. De AP werkte dat uit in de handvatten betekenisvolle menselijke tussenkomst van 23 juli 2025. Hoe je zo'n besluit uitlegbaar maakt voor een debiteur, beschrijven we in AI-uitlegbaarheid bij besluitvorming.

Tijdwinst

Bespaar 6 uur per week op per incassoproces handmatig nagaan waar een systeem feitelijk beslist

Valt een inningskans onder de hoog-risicoregels van de AI-verordening?

Een inningskans valt waarschijnlijk onder de hoog-risicoregels zodra het een AI-systeem is dat de kredietwaardigheid of betalingsbereidheid van een particulier beoordeelt. Bijlage III, punt 5, onder b, van de AI-verordening noemt AI-systemen die bedoeld zijn om "de kredietwaardigheid van natuurlijke personen te beoordelen of hun kredietscore vast te stellen", met uitzondering van fraudedetectie. Letterlijk gaat die tekst over kredietverlening, niet over incasso.

De AP leest het ruimer. In een kader in het rapport schrijft zij dat het ook geldt voor systemen die beoordelen hoe bereid iemand is om betaalverplichtingen na te komen, en dat incassodienstverleners die zulke systemen zelf ontwikkelen "vanaf 2 december 2027" aan de hoog-risico-eisen moeten voldoen. Die datum klopt: de Digital Omnibus, Verordening (EU) 2026/1744, gepubliceerd op 24 juli 2026, schoof de hoog-risicoregels voor Bijlage III op van 2 augustus 2026 naar 2 december 2027. De achtergrond van dat uitstel staat in ons stuk over het Digital Omnibus-uitstel.

Wat precies valt eronder? Drie grenzen houden we aan:

  1. Een regelgebaseerde beslisboom ("na 30 dagen een sms") is meestal geen AI-systeem en valt dan alleen onder de AVG.
  2. Een getraind model dat debiteuren rangschikt op kans van betalen, gevoed met kredietscore en betaalhistorie, beoordeelt betalingsbereidheid. Behandel het als hoog risico tot een toezichthouder anders zegt.
  3. Koop je zo'n model in, dan ben je gebruiksverantwoordelijke. Voor Bijlage III punt 5(b) eist artikel 27 dan een beoordeling van de gevolgen voor grondrechten voordat je het inzet, naast je DPIA.

Een chatbot valt niet onder punt 5(b). Daarvoor geldt sinds 2 augustus 2026 artikel 50: de debiteur moet weten dat hij met een AI-systeem praat. Meer daarover in AI-transparantieplicht voor bedrijven.

Geldt de Wki ook voor je eigen debiteurenafdeling?

De Wet kwaliteit incassodienstverlening geldt sinds 1 april 2024 alleen voor buitengerechtelijke incasso "voor een derde of na overdracht van de vordering", van een particulier die in Nederland woont (artikel 2). Wie dat beroepsmatig doet, moet in het register staan dat de minister voor Rechtsbescherming bijhoudt (artikelen 3 en 4). Gerechtsdeurwaarders en advocaten zijn van die registratieplicht vrijgesteld. Het toezicht ligt bij de Inspectie Justitie en Veiligheid.

Een zorgverzekeraar, woningcorporatie of webshop die zijn eigen, niet overgedragen vorderingen int, valt dus buiten de Wki. Dat betekent niet dat er minder regels gelden. Artikel 22 AVG, de DPIA-plicht en de AI-verordening kijken niet naar wie de vordering int, alleen naar wat het systeem doet. Juist interne credit-managementteams lopen hier het grootste risico: het Wki-kader ontbreekt, de software komt van de leverancier van het ERP-pakket, en het onderzoek van de AP lezen ze als iets voor incassobureaus.

Voor een DPIA is de bedrijfsvorm evenmin relevant. Artikel 35, lid 3, onder a, AVG vereist er een bij een systematische en uitgebreide beoordeling van persoonlijke aspecten op basis van geautomatiseerde verwerking, waaronder profilering, waarop besluiten met aanmerkelijke gevolgen worden gebaseerd. Een inningsmodel is daar het schoolvoorbeeld van. Hoe je zo'n DPIA opbouwt, staat in ons stappenplan voor een DPIA bij een AI-project.

Leveranciers die er opeens AI bij leveren

De AP signaleert dat leveranciers van incassosoftware actief AI verkopen, "soms door het (opeens) toevoegen van een AI-functie in software". Een deel van de bureaus had geen verwerkersovereenkomst, soms omdat ze dachten dat er geen persoonsgegevens in het systeem zaten. Het rapport laat zien hoe dat misgaat: sommige bureaus rekenden de schuld zelf of de uitkomst van een model niet tot persoonsgegevens, terwijl beide over een herkenbare debiteur gaan.

Voor een inkoper betekent dat drie vragen bij elke update van het incassopakket. Welke nieuwe functie beslist of rangschikt? Welke gegevens gaan erin en welke komen eruit? Wie draagt de verplichtingen als aanbieder onder de AI-verordening? Die vragen horen in het contract, zie AI-software inkopen.

Wat je vóór 2 december 2027 regelt

De AVG-verplichtingen gelden vandaag al; alleen de hoog-risico-eisen wachten tot december 2027. In deze volgorde pakken we het aan:

  1. Breng elke geautomatiseerde stap in de incassostraat in kaart, van eerste herinnering tot overdracht aan de deurwaarder, en noteer per stap of een systeem beslist, rangschikt of alleen informeert.
  2. Leg elke stap die beslist langs artikel 22 en de drie uitzonderingen. Een automatisch goedgekeurde regeling hoort op die lijst.
  3. Stop met dossierverrijking via sociale media, tenzij je de grondslag en noodzaak op papier kunt verdedigen.
  4. Maak een DPIA voor inningsmodellen, kwetsbaarheidsdetectie en gespreksanalyse.
  5. Stuur de privacyinformatie actief mee bij het eerste contact, met een aparte, leesbare passage over algoritmes. Het rapport vond dat de helft van de privacyverklaringen niet overeenkwam met wat bureaus in de enquête opgaven.
  6. Bepaal per ingekocht model of het onder Bijlage III punt 5(b) valt, en plan de grondrechtenbeoordeling.

Hoe dit past in het bredere kader van AVG en AI-verordening, staat in onze gids over AI-wetgeving in Nederland en de EU AI Act. Wil je een incassoproces laten doorlichten voordat je er AI aan toevoegt, of een bestaand model toetsen, dan doen we dat binnen AI-advies.

Dienst

Meer weten over AI advies?

Bekijk dienst →

Benieuwd hoeveel tijd jij kunt besparen?

Vraag een gratis efficiëntie-audit aan. Wij analyseren je processen en laten zien waar de winst zit, vrijblijvend.