De Autoriteit Persoonsgegevens publiceerde op 30 oktober 2026 haar eerste volledige handhavingsbeleid, na een openbare consultatie. Het meest besproken onderdeel is een schikkingsroute die een AVG-boete flink verlaagt, maar die korting heeft een prijs die pas later zichtbaar wordt.
Het AP handhavingsbeleid is de beleidsregel waarin de Autoriteit Persoonsgegevens vastlegt hoe zij kiest tussen berisping, last onder dwangsom en boete, hoe een handhavingsprocedure verloopt en hoe een bedrijf een boete met maximaal 35% kan verlagen door de overtreding te erkennen en af te zien van bezwaar en beroep. Het handhavingsbeleid staat in de Staatscourant 2026, 38702. Voor een bedrijf van 50 tot 500 medewerkers met een lopend AP-onderzoek is de vraag niet wat er in staat, maar of je de korting moet pakken. Soms wel. Vaak niet.
Wat verandert er met het nieuwe AP handhavingsbeleid?
Het nieuwe AP handhavingsbeleid bundelt in één document wat eerder verspreid of ongeschreven was. De procedure zelf blijft die van de Algemene wet bestuursrecht: onderzoeksrapport, voornemen tot handhaving, zienswijze, besluit. Gemiddeld duurt dat volgens paragraaf 5.2 van het beleid negen tot achttien maanden. Wat nieuw of nu op papier vastligt:
| Onderdeel | Wat het beleid zegt | Paragraaf |
|---|---|---|
| Erkennings- en berustingsprocedure | Boete maximaal 35% lager bij erkenning, afstand van rechtsmiddelen en publicatie met persbericht | 5.6 |
| Herstelvoorstel | Mag tijdens de procedure, geldt niet als erkenning; advies van de FG moet erbij | 2.3 |
| Rol van de FG | Krijgt rapport, voornemen, voortgangsberichten en besluit in afschrift | 2.5 |
| Te laat besluiten | 5% korting per volledig half jaar na de beslistermijn van dertien weken, maximaal €5.000 per half jaar | 3.1.6 |
| Preventieve instrumenten | Formele waarschuwing bij een voorgenomen verwerking, preventieve last | 3.2 |
| DSA-toezeggingen | Bindend verklaarde toezegging sluit boete en dwangsom uit | 3.1.2 |
De boete zelf berekent de AP voor bedrijven met de EDPB-richtsnoeren 04/2022, versie 2.1 van 24 mei 2023. De Boetebeleidsregels Autoriteit Persoonsgegevens 2023 gelden volgens hun artikel 2 alleen waar die richtsnoeren niet van toepassing zijn, zoals bij overheden en natuurlijke personen die niet als onderneming handelen. Wie nog rekent met de Boetebeleidsregels 2019, rekent met ingetrokken regels.
Hoe werkt de schikking van maximaal 35%?
De schikking van de AP heet officieel de erkennings- en berustingsprocedure en staat open zodra de AP van plan is een boete op te leggen. Het beleid formuleert de ruil zo: "In ruil daarvoor verlaagt de AP de boete met maximaal 35%." Het woord maximaal doet ertoe. De korting is een plafond, geen vast tarief.
Drie voorwaarden gelden cumulatief. Je erkent de geconstateerde overtreding "duidelijk en ondubbelzinnig". Je stemt in met de boete, wat betekent dat je geen bezwaar, beroep of hoger beroep instelt. En je gaat akkoord met publicatie van het boetebesluit op de website van de AP, met een persbericht dat ook via de sociale media van de AP wordt verspreid. Je mag dat persbericht vooraf inzien, maar alleen op feitelijke onjuistheden.
Daarnaast staan in paragraaf 5.6.2 de spelregels. De procedure begint pas bij ondertekening van een overeenkomst door beide partijen, elke partij kan haar beëindigen, en ze is eenmalig. Het beleid zegt ook letterlijk: "er bestaat uitdrukkelijk geen recht op deze wijze van afronding." De AP gebruikt de route alleen als die efficiencywinst oplevert.
Eén waarborg maakt verkennen relatief veilig. De verkenning is vertrouwelijk, en nieuwe informatie die je daarin aandraagt gebruikt de AP niet in de hoofdzaak als de schikking mislukt, tenzij jij daar toestemming voor geeft. Je kunt dus praten zonder je positie te verslechteren.
Rekenvoorbeeld: een voorgenomen boete van €200.000
Een rekenvoorbeeld maakt de afweging concreet. Alle bedragen hieronder zijn hypothetisch en indicatief; alleen de percentages en plafonds komen uit het beleid.
Stel dat de AP voor een datalek of een onrechtmatige AI-verwerking een boete van €200.000 voorneemt.
- Schikking, volle korting: 35% × €200.000 = €70.000 korting. Je betaalt €130.000.
- Reguliere route, besluit één vol half jaar te laat: 5% × €200.000 = €10.000, maar het plafond is €5.000. Je komt uit op €195.000 voordat bezwaar of beroep iets oplevert.
- Twee volle halve jaren te laat: 2 × €5.000 = €10.000 korting, dus €190.000.
Bij grotere boetes valt de vertragingskorting dus vrijwel weg tegen de schikkingskorting. Het verschil tussen €130.000 en €195.000 is €65.000; bij een tijdig besluit is het de volle €70.000. Tel daar je eigen proceskosten voor bezwaar, beroep en hoger beroep bij op en noem dat bedrag K. De reguliere route is financieel alleen beter als je verwacht dat bezwaar of de rechter de boete met meer dan €65.000 + K verlaagt. Bij een aangenomen K van €30.000 is dat €95.000, bijna de helft van de boete.
Daar staat een kasstroomeffect tegenover. Volgens artikel 38 van de Uitvoeringswet AVG wordt de werking van een boetebesluit opgeschort zolang bezwaar of beroep loopt, en volgens paragraaf 5.2 van het beleid is in die periode geen rente verschuldigd. Wie procedeert, betaalt later. Wie schikt, betaalt nu.
Op de boete alleen wint de schikking dus vaak. De afweging kantelt pas door wat er buiten de boete gebeurt.
Wanneer kost een schikking meer dan ze oplevert?
Een schikking met de AP kost meer dan ze oplevert wanneer de erkenning elders zwaarder weegt dan €70.000. Drie posten bepalen dat.
Schadeclaims van betrokkenen
Artikel 82 van de AVG geeft iedereen die materiële of immateriële schade lijdt door een AVG-inbreuk recht op schadevergoeding van de verwerkingsverantwoordelijke. In Nederland kan een stichting of vereniging zulke vorderingen bundelen via artikel 3:305a van het Burgerlijk Wetboek, de basis van de WAMCA-procedure. Een openbare, onherroepelijke erkenning dat je de AVG hebt overtreden, is precies het bewijsstuk waar zo'n eiser mee begint. Advocatenkantoor Stibbe wees daar op 3 november 2026 in een analyse van het beleid ook op.
De rekensom is eenvoudig. Raakt het lek 10.000 mensen, dan is €70.000 gedeeld door 10.000 gelijk aan €7 per persoon. Elke euro schadevergoeding per betrokkene boven dat bedrag maakt de korting negatief. Bij 100.000 betrokkenen ligt de grens op 70 cent.
Een eerdere overtreding in je dossier
Eerdere relevante overtredingen zijn een vaste weegfactor uit artikel 83, lid 2, onder e, van de AVG, en het beleid past die factoren toe op de keuze van elk instrument. Een zaak die met een schikking is afgedaan, telt later als eerdere overtreding, meldde Stibbe. Dat ligt voor de hand: zonder bezwaar en beroep wordt het boetebesluit onherroepelijk zodra de termijnen verlopen. Een bedrijf dat dezelfde soort verwerking op meer plekken draait, bijvoorbeeld een AI-toepassing die in drie bedrijfsonderdelen klantdata gebruikt, legt met de erkenning een verzwarende omstandigheid klaar voor de volgende zaak.
Het recht om je gelijk te halen
Afstand van rechtsmiddelen betekent dat een zwak onderzoeksrapport niet meer wordt getoetst. Is de feitenvaststelling betwistbaar, of gaat het om een open rechtsvraag, zoals de grondslag voor het trainen of finetunen van een model op klantgegevens, dan geef je met een schikking de kans weg dat een rechter de boete verlaagt of vernietigt.
De publicatie zelf is daarentegen een kleinere prijs dan ze lijkt. Sinds 1 september 2026 verplicht artikel 21b van de Uitvoeringswet AVG de AP om elk boetebesluit openbaar te maken, op zijn vroegst tien werkdagen nadat het aan jou is bekendgemaakt. Alleen een verzoek om een voorlopige voorziening schort dat op. Wat de schikking toevoegt, is het persbericht, de sociale media en vooral de erkenning.
Schikken of procederen: de afweging per situatie
De keuze tussen schikken en procederen hangt af van vier vragen: hoe vast staan de feiten, hoe duidelijk is de norm, hoeveel mensen zijn geraakt en loopt dezelfde verwerking elders door.
| Situatie | Advies |
|---|---|
| Feiten onbetwist, norm helder (bijvoorbeeld een te laat gemeld datalek), weinig betrokkenen | Schikking verkennen; de korting is reëel geld |
| Voorgenomen boete laag ten opzichte van verwachte proceskosten | Schikken |
| Feiten of juridische kwalificatie betwistbaar | Reguliere procedure |
| Duizenden betrokkenen of bijzondere persoonsgegevens | Reguliere procedure, tenzij claims al zijn afgewikkeld |
| Een claimstichting heeft zich al gemeld | Niet erkennen zonder civiele advocaat aan tafel |
| Vergelijkbare verwerking loopt in andere afdelingen door | Eerst die verwerking beëindigen, dan pas beslissen |
Een rechtsvraag rond AI-toepassingen valt vaker in de derde rij dan je denkt. De AVG-normen voor profilering, geautomatiseerde besluiten en hergebruik van data voor een nieuw doel zijn bij AI-systemen nog volop in ontwikkeling, en een erkenning legt vast wat een rechter misschien anders had beoordeeld. Hoe de AVG en AI elkaar raken, bespreken we in AVG en AI: waar overlappen de regels.
Wat je nu regelt, vóór er een onderzoek is
Het AP handhavingsbeleid beloont bedrijven die hun dossier op orde hebben, en een groot deel daarvan draait om de functionaris voor gegevensbescherming.
- Meld je FG aan bij de AP, als je er een hebt. Alleen een aangemelde FG krijgt volgens paragraaf 2.5 automatisch het onderzoeksrapport, het voornemen, de voortgangsberichten en het besluit. De AP behandelt de FG nadrukkelijk niet als je vertegenwoordiger; die blijft onafhankelijk.
- Laat de FG schriftelijk adviseren en leg de opvolging vast. Het beleid weegt mee "in hoeverre de FG blijkens relevante gegevensbeschermingseffectbeoordelingen, adviezen of andere documenten" op risico's heeft gewezen en wat jij daarmee deed. Een DPIA waarin de FG waarschuwde en die in een la verdween, werkt dus tegen je. Ons stappenplan voor een DPIA bij een AI-project laat zien waar dat advies in het dossier hoort.
- Lever bij een herstelvoorstel het FG-advies mee. Wil je tijdens de procedure met de AP overleggen over het beëindigen van de overtreding, dan moet het voorstel een concreet plan zijn en moet een advies van de FG "worden bijgevoegd". In de praktijk: een gedateerde, ondertekende notitie van de FG over dat specifieke plan, ingediend naast je zienswijze. Zo'n voorstel geldt niet als erkenning.
- Beëindig een doorlopende overtreding meteen. De verjaringstermijn van vijf jaar uit artikel 5:45 Awb begint bij een voortdurende overtreding pas als die is beëindigd, en het beleid weegt mee of je uit eigen beweging stopte, vóór of na het onderzoek.
- Markeer vertrouwelijke bedrijfsinformatie vroeg. Komt het onderzoek voort uit een klacht, dan krijgt de klager een afschrift van het besluit. Lakken gebeurt alleen op een gemotiveerd verzoek, getoetst aan de Wet open overheid.
Zorg dat de AI-systemen die persoonsgegevens verwerken een logboek bijhouden waarmee je achteraf kunt laten zien wat er gebeurde; daarover gaat AI-audittrail en logging voor compliance. Wie aansprakelijk is als het toch misgaat, staat in AI-risico's en aansprakelijkheid.
Wat betekent het beleid voor AI-toezicht?
Het AP handhavingsbeleid geldt nog niet voor de AI-verordening. Bijlage I somt de regels op die de AP nu handhaaft (AVG, Dataverordening, Digitaledienstenverordening, eIDAS, de verordening politieke reclame en een reeks nationale wetten) en meldt dat het overzicht "in de toekomst" wordt aangevuld met uitvoeringswetgeving voor de AI-verordening. Tot die wet er is, loopt de handhaving bij AI-toepassingen via de AVG, met precies de instrumenten en de schikkingsroute hierboven. Welke toezichthouder straks wat mag onder de AI-verordening, staat in toezicht op de AI-verordening in Nederland; het totaalbeeld van de regels vind je in onze gids over AI-wetgeving in Nederland en de EU AI Act.
Bouw je AI-toepassingen die persoonsgegevens verwerken, dan helpt het als het dossier vanaf het ontwerp klopt: grondslag, DPIA, FG-advies en logging. Dat richten we in bij AI-advies en bij maatwerk software. Voor de vraag of je in een concrete zaak moet schikken, heb je een advocaat nodig, geen softwarebureau.