De datum die telt in wetsvoorstel 36 906 is niet de dag waarop de wet ingaat, maar 9 december 2026.
Productaansprakelijkheid voor software is de aansprakelijkheid zonder schuld van een fabrikant voor letsel, schade aan zaken en verlies van privégegevens van natuurlijke personen door gebrekkige software. Richtlijn (EU) 2024/2853 maakt software en AI-systemen tot product, ook als ze als SaaS worden geleverd, en het Nederlandse wetsvoorstel zet dat om in Boek 6 BW. Het is geen algemene claimroute voor bedrijven: een zakelijke klant die omzet verliest door een fout chatbotantwoord, heeft aan deze regeling niets.
Welke rol heb je bij productaansprakelijkheid voor software en AI?
Je rol hangt af van wat je met de software doet, niet van wie het model heeft getraind. Hieronder staat hoe wij de wettekst lezen. Rechtspraak onder de nieuwe regels bestaat nog niet en wij zijn geen advocatenkantoor, dus laat de toepassing op jouw product toetsen door een advocaat.
| Situatie | Rol | Blootstelling |
|---|---|---|
| SaaS kopen en intern gebruiken | Gebruiker, geen marktdeelnemer | Geen productaansprakelijkheid. Contract en onrechtmatige daad blijven gelden |
| Model via API inbouwen in je eigen product | Fabrikant van het eindproduct | Volledig, ook voor het ingebouwde model. Daarna regres op de leverancier |
| Model fine-tunen en onder eigen naam verkopen | Fabrikant | Volledig |
| Maatwerk bouwen voor een opdrachtgever | Bouwer is fabrikant, opdrachtgever mogelijk ook | Bouwer volledig. Opdrachtgever bij eigen naam of eigen ontwerp |
| Intern hulpmiddel zelf bouwen | Fabrikant voor eigen gebruik | Alleen als een natuurlijke persoon letsel of schade aan privézaken oploopt |
| Product van een ander ingrijpend wijzigen, buiten die fabrikant om | Geldt als fabrikant | Voor het deel dat de wijziging raakt |
De datumregel: het product telt, niet de schade en niet de ingangsdatum
De Implementatiewet richtlijn herziening productaansprakelijkheid ging op 15 oktober 2026 als hamerstuk door de Tweede Kamer. De Eerste Kamer had het voorstel voor 10 november 2026 als hamerstuk op de agenda staan. De ingangsdatum volgt bij koninklijk besluit (artikel IV). Bij het schrijven, op 6 november, was die nog niet bekend.
Voor wie software uitbrengt, weegt artikel III zwaarder. Dat voegt artikel 189aa in de Overgangswet nieuw BW in: de wijzigingen "zijn niet van toepassing op producten die vóór 9 december 2026 in de handel zijn gebracht of in gebruik zijn gesteld". De grens is een vaste datum in de wet zelf en hangt dus niet aan het koninklijk besluit.
- Het gaat om de datum van het product. Software die je op 20 november 2026 uitbrengt en die in 2029 letsel veroorzaakt, blijft onder het oude recht vallen.
- Een later koninklijk besluit schuift de grens niet op. Een product van 15 december valt volgens de tekst onder de nieuwe regels zodra de wet geldt, ook als die pas in 2027 ingaat.
- Op 9 december zelf loopt de tekst uiteen. Artikel 2 van de richtlijn spreekt over producten "na 9 december 2026", artikel 21 houdt de oude richtlijn in stand voor producten "vóór die datum". De memorie van toelichting kiest voor "op of na 9 december 2026", en het wetsvoorstel volgt dat. Reken een lancering op die dag dus tot het nieuwe regime.
Oudere software is daarmee niet voorgoed veilig. De regering schrijft in de nota naar aanleiding van het verslag van 3 september 2026 dat een update of upgrade "niet tot een nieuw product" leidt, met één uitzondering: de ingrijpende wijziging. Overweging 39 van de richtlijn noemt zo'n gewijzigd product een nieuw product, en overweging 40 plaatst het moment op de dag dat de wijziging daadwerkelijk wordt doorgevoerd. Een SaaS-platform uit 2024 met een ingrijpende wijziging in 2027 valt volgens ons daarom vanaf dat moment onder de nieuwe regels. Artikel 189aa zegt dit niet met zoveel woorden, dus dit is een punt voor je advocaat.
Een lancering vervroegen om onder 9 december te blijven, raden wij af. Je ruilt testtijd in voor een bescherming die bij de eerstvolgende grote wijziging kan verdwijnen, en contractuele aansprakelijkheid en onrechtmatige daad veranderen er niet door.
Wanneer wordt een bedrijf dat AI fine-tunet of inbouwt fabrikant?
Een bedrijf dat AI inbouwt of fine-tunet, kan langs drie routes fabrikant worden. De bekendste route, de ingrijpende wijziging, komt het minst voor.
Route 1: je brengt het uit als jouw product
Fabrikant is wie een product ontwikkelt, of wie zijn naam of merk erop zet (artikel 4 punt 10 van de richtlijn, straks artikel 6:184a BW). Overweging 13 voegt eraan toe dat aanbieders van AI-systemen in de zin van de AI-verordening als fabrikant worden behandeld, en artikel 3 van die verordening noemt aanbieder wie een AI-systeem ontwikkelt of laat ontwikkelen en onder eigen naam in de handel brengt. Een dunne laag om een API, verkocht onder jouw merk, valt hier dus al onder. Fine-tuning is daarvoor niet nodig.
De regering legt in de nota uit hoe de keten dan werkt. Een AI-systeem kan component van het product zijn. De maker van een component is aansprakelijk als juist die component het gebrek veroorzaakt, terwijl de fabrikant van het eindproduct "in beginsel aansprakelijk is voor alle gebreken van het product". Tegenover het slachtoffer is "het lag aan het model" dus geen verweer. Het is een argument voor je regresvordering op de leverancier.
Route 2: je bouwt het voor eigen gebruik
Ook wie een product "voor eigen gebruik" ontwikkelt, is fabrikant (artikel 4 punt 10 onder c). Aansprakelijkheid vereist dan wel ingebruikstelling: het eerste gebruik in het kader van een handelsactiviteit. Overweging 26 noemt als voorbeelden liften, machines en medische hulpmiddelen. Of een kantoortool daar ook onder valt, zegt de wetgever niet. De echte grens ligt bij de schade: een interne tool die een verkeerde samenvatting schrijft, raakt deze regeling niet, een tool die een machine aanstuurt wel.
Route 3: je wijzigt het product van een ander ingrijpend
Artikel 8 lid 2 van de richtlijn maakt je fabrikant als aan drie voorwaarden tegelijk is voldaan:
- De wijziging gebeurt buiten de zeggenschap van de oorspronkelijke fabrikant. Die zeggenschap bestaat als hij de wijziging zelf doet of ermee instemt. Instemming volgt niet uit het enkel technisch mogelijk maken of niet verbieden (overweging 18).
- De wijziging is ingrijpend. Eerst kijk je naar de productveiligheidsregels voor dat product. Ontbreken die, dan moet de wijziging het doel, de prestaties of het type veranderen zonder dat de risicobeoordeling van de fabrikant dat voorzag, én het gevaar veranderen of vergroten (artikel 4 punt 18).
- Je brengt het gewijzigde product daarna in de handel of stelt het in gebruik.
Voor AI levert dat een praktisch onderscheid op. Fine-tuning via de fine-tuningdienst van de maker zelf valt vermoedelijk binnen diens zeggenschap, omdat hij die wijziging levert. Fine-tuning van gedownloade open gewichten gebeurt buiten de maker om, en een licentie die het toelaat, is niet vanzelf instemming. Wie zo'n algemeen model vervolgens inzet voor bijvoorbeeld medische triage, verandert het doel en creëert een nieuw gevaar. Dan is route 3 reëel, naast route 1.
De regering verwacht dat dit zelden speelt: "slechts in uitzonderlijke gevallen". Haar voorbeeld is het softwarematig verwijderen van de snelheidsbegrenzer van een e-step. Wie wel onder route 3 valt, kan zich vrijpleiten als hij bewijst dat het gebrek zit in een deel dat de wijziging niet raakte (artikel 11 lid 1 onder g).
Verwar dit niet met de "substantiële wijziging" uit artikel 25 van de AI-verordening. Die gaat over het overnemen van de aanbiederrol bij hoog-risicosystemen, met een eigen definitie die aan de conformiteitsbeoordeling hangt. Een wijziging kan de ene toets halen en de andere niet. Of losse modelgewichten zelf een product zijn, is onbeantwoord: de richtlijn en de nota noemen AI-systemen, en overweging 13 sluit "de loutere broncode" uit.
Wie kan wel en niet claimen?
Alleen natuurlijke personen hebben een eigen recht op vergoeding (artikel 5 van de richtlijn, straks artikel 6:185 lid 1 BW). Dat zijn niet alleen consumenten: ook de medewerker van je klant, een bezoeker of een zzp'er. Een bv kan voor eigen schade niet claimen.
Vergoed worden overlijden, letsel inclusief medisch erkende psychische schade, schade aan zaken en vernietiging of corruptie van gegevens die niet voor beroepsdoeleinden worden gebruikt (artikel 6). Daarbuiten vallen zaken die uitsluitend beroepsmatig worden gebruikt, gegevens met ook maar enig beroepsmatig gebruik (overweging 22) en het gebrekkige product zelf. Zuiver economisch verlies, inbreuken op de privacy en discriminatie geven volgens overweging 24 op zichzelf geen aansprakelijkheid onder de richtlijn. Een datalek is volgens overweging 20 iets anders dan vernietiging van gegevens.
| Voorbeeld | Onder deze regeling? |
|---|---|
| Chatbot geeft een zakelijke klant een fout antwoord, klant loopt omzet mis | Nee. Contract of onrechtmatige daad |
| Planningssoftware stuurt een heftruck aan, een magazijnmedewerker raakt gewond | Ja, voor het letsel. Niet voor de heftruck van de werkgever |
| Update wist privéfoto's van consumenten | Ja, tenzij ze zonder kosten terug te halen zijn (overweging 20) |
| Sollicitatietool discrimineert | Niet op zichzelf. Gelijkebehandelingsrecht en AVG blijven gelden |
| Publieke chatbot geeft gevaarlijk gezondheidsadvies | Open vraag |
De laatste rij is open omdat twee zinnen uit overweging 13 tegen elkaar in lopen. Software kan "schade veroorzaken door de toepassing ervan", en informatie is geen product. Of een fout antwoord een gebrek van het systeem is of alleen slechte informatie, zal de rechter moeten beslissen.
Bedrijven komen wel in de keten terecht. Wie aan een slachtoffer heeft betaald, kan verhaal nemen op andere aansprakelijke partijen (artikel 14), en een verzekeraar kan in de rechten van het slachtoffer treden (artikel 5 lid 2). Een aparte Europese regeling voor AI komt er niet naast: de Europese Commissie heeft het voorstel voor een AI-aansprakelijkheidsrichtlijn ingetrokken in het Publicatieblad van 6 oktober 2025. Voor de bredere vraag wie opdraait voor AI-fouten, zie AI-risico's en aansprakelijkheid.
Software-updates, beveiligingslekken en lerende systemen
Software-updates vallen onder de regeling zolang de fabrikant zeggenschap heeft, en die heeft hij al als hij updates kán leveren, zelf of via een derde (artikel 6:184a lid 2 BW). Het gewone verweer dat het gebrek pas na de lancering ontstond, vervalt dan voor gebreken door software, updates en het ontbreken van updates "die nodig zijn om de veiligheid te handhaven" (artikel 6:185 lid 2). Bij SaaS, waar jij elke release uitrolt, is die zeggenschap vrijwel altijd aanwezig.
De omvang van de update maakt niet uit. De nota is daar helder over: ook een wijziging met beperkte invloed kan tot aansprakelijkheid leiden als juist die wijziging het gebrek veroorzaakt.
Er staan grenzen tegenover. De richtlijn bevat volgens de regering "géén producteisen": een plicht om updates te blijven leveren komt uit de Cyber Resilience Act en de consumentenrichtlijnen. De vervaltermijn loopt door vanaf de oorspronkelijke lancering, en een product is niet gebrekkig alleen omdat er een beter product of een nieuwere versie bestaat (artikel 7 lid 3).
Twee passages raken agents direct. Overweging 32 zegt dat een fabrikant "die een product ontwerpt dat onverwacht gedrag kan ontwikkelen, aansprakelijk [moet] blijven voor gedrag dat schade veroorzaakt". En artikel 13 lid 1 bepaalt dat een derde die bijdraagt aan de schade, je aansprakelijkheid niet vermindert; overweging 55 noemt als voorbeeld iemand die een kwetsbaarheid uitbuit. Een aanval via prompt injection past naar onze lezing in dat patroon.
Wat verandert er aan de bewijslast?
De bewijslast bij productaansprakelijkheid blijft bij de eiser, en de memorie van toelichting schrijft dat van omkering "geen sprake" is. Nieuw zijn twee instrumenten die het een softwareleverancier in een procedure lastiger maken.
Ten eerste de openbaarmaking. Een eiser met een aannemelijke vordering kan de rechter vragen om relevant bewijs bij de gedaagde op te vragen (artikel 9), met bescherming voor bedrijfsgeheimen. Ten tweede de vermoedens van artikel 10. Een gebrek wordt vermoed als je dat bewijs niet verstrekt, als het product dwingende veiligheidsregels schendt die tegen deze schade moeten beschermen, of bij een duidelijke storing tijdens normaal gebruik. Bij buitensporige bewijsproblemen door technische complexiteit kan de rechter een gebrek of causaal verband ook aannemen als de eiser laat zien dat het waarschijnlijk is. Overweging 48 noemt machine learning als voorbeeld van zo'n complexe technologie.
Alle vermoedens zijn weerlegbaar, maar in de praktijk vooral met documentatie. Kun je niet laten zien welke modelversie, systeemprompt en instellingen op de dag van de schade draaiden, dan is weerleggen lastig. Dat is hetzelfde versiebeheer dat je toch nodig hebt om AI-agents in productie te beheren.
Het ontwikkelingsrisicoverweer blijft bestaan: een gebrek dat met de stand van de wetenschap niet te ontdekken was, leidt niet tot aansprakelijkheid (artikel 11 lid 1 onder e). De regering wijkt daar bewust niet van af.
Open source: de uitzondering die jou niet helpt
Artikel 2 lid 2 sluit gratis en opensourcesoftware uit die buiten een handelsactiviteit wordt ontwikkeld of geleverd. Die uitzondering beschermt de maker, niet degene die de software gebruikt. Overweging 15 is expliciet: integreert een fabrikant zulke software in een commercieel product, dan is die fabrikant aansprakelijk en de maker van de opensourcesoftware niet.
Bouw je een open model in je product, dan kan je regresroute dus leeg zijn. Dat de licentie gebruik toestaat, zegt daar niets over; zie open-weight licenties vergeleken. Of een commerciële modelmaker die gewichten gratis publiceert buiten een handelsactiviteit handelt, is onzeker. Reken er niet op.
Termijnen en limieten
| Onderdeel | Regel | Bron |
|---|---|---|
| Verjaring | 3 jaar na bekendheid met schade, gebrek en marktdeelnemer | Art. 6:191 BW nieuw |
| Verval | 10 jaar na in de handel brengen, opnieuw na ingrijpende wijziging | Art. 6:191a lid 1 BW nieuw |
| Latent letsel | 25 jaar | Art. 6:191a lid 2 BW nieuw |
| Drempel zaakschade | €500-franchise vervalt | Memorie van toelichting |
| Contractuele beperking richting slachtoffer | Niet toegestaan | Art. 15 richtlijn |
| Financieel plafond | Niet toegestaan | Overweging 56 |
Regel dit vóór 9 december
De voorbereiding op 9 december bestaat vooral uit vastleggen en nalezen, per product en per leverancier.
- Noteer per product de datum van eerste beschikbaarheid, en markeer welke geplande wijzigingen ingrijpend kunnen zijn.
- Lees je regresclausules. Artikel 15 beschermt het slachtoffer, niet jou: een aansprakelijkheidsplafond in de voorwaarden van je modelleverancier kan je verhaal dus nog steeds beperken. Zie ook de contractafspraken bij AI-software.
- Let op afstand van verhaal. De richtlijn staat kleine softwareleveranciers, met minder dan 50 medewerkers en maximaal 10 miljoen euro omzet of balanstotaal (Aanbeveling 2003/361/EG), uitdrukkelijk toe om met jou af te spreken dat je geen verhaal op hen neemt (artikel 12 lid 2). De memorie wijst erop dat regres in Nederland sowieso contractueel te regelen is. Teken je zo'n clausule, dan draag je dat deel van de schade zelf.
- Bel je verzekeraar. De memorie schrijft dat productaansprakelijkheid "in de regel" is meeverzekerd op de aansprakelijkheidsverzekering voor bedrijven, en de nota dat verzekerbaarheid maatwerk is per sector, product en onderneming. Vraag schriftelijk of software en ingebouwde AI in je eigen producten gedekt zijn.
- Bewaar per release de modelversie, systeemprompt, testresultaten en releasenotes, zo lang als de termijn van tien jaar loopt.
- Stop je met updates op een veiligheidsrelevant product, leg dan vast wanneer en hoe gebruikers dat te horen krijgen.
Koop je alleen software voor intern gebruik, dan vraagt deze regeling niets van je. Bouw of verkoop je software die mensen kan raken, dan is dit onderdeel van de bouw: wij nemen versiebeheer en regres mee bij maatwerk software, en met AI-advies brengen we per product in kaart welke rol je hebt. Het bredere regelkader staat in AI-wetgeving in Nederland.