Advocaten, notarissen, accountants en artsen hebben elk een wettelijke geheimhoudingsplicht, en elk van hun beroepsorganisaties heeft tussen eind 2024 en medio 2026 iets gezegd over AI. Wie die teksten naast elkaar legt, ziet dat ze op hetzelfde punt uitkomen.
AI en beroepsgeheim draait om één vraag: blijft wat je in een AI-systeem invoert binnen de kring van mensen die het mogen weten? Bij een publieke chatbot is het antwoord nee, en de beroepsorganisaties zeggen dat ook. Bij een zakelijke cloudlicentie hangt het af van contractuele waarborgen die je moet kunnen aantonen. Bij een model dat binnen je eigen kantooromgeving draait, is het antwoord ja, en daarom noemen de Nederlandse advocatuur en de Europese advocatenkoepel die route bij naam.
Wat zeggen de beroepsorganisaties over AI en geheimhouding?
De vier beroepen met een wettelijke geheimhoudingsplicht en wat hun beroepsorganisaties over AI hebben gepubliceerd, naast elkaar:
| Beroep | Wettelijke basis | AI-richtlijn | Kern |
|---|---|---|---|
| Advocaat | art. 10a en 11a Advocatenwet | NOvA, Aanbevelingen AI in de advocatuur (dec. 2025) | input en output binnen de kantooromgeving |
| Notaris | art. 22 Wet op het notarisambt | KNB, AI-afwegingskader (2025) | gratis standaardtools "niet aan te raden" |
| Accountant | art. 16 VGBA | NBA en NOREA, AI-leidraad 2 (juni 2026); AFM (dec. 2025) | cliëntdata in een "beveiligde, afgeschermde omgeving" |
| Arts en zorgverlener | art. 7:457 BW, art. 88 Wet BIG | KNMG-praktijkdilemma over ChatGPT (okt. 2024) | "deel nooit persoonsgegevens" met ChatGPT |
Geen van deze organisaties verbiedt AI. Ze verbieden allemaal hetzelfde: vertrouwelijke gegevens invoeren in een systeem waarvan je niet weet wat er met de invoer gebeurt.
Wat zegt de NOvA tegen advocaten?
De geheimhoudingsplicht van de advocaat staat in artikel 11a van de Advocatenwet en geldt ook voor "medewerkers en personeel van de advocaat, alsmede andere personen die betrokken zijn bij de beroepsuitoefening". De Verordening op de advocatuur bevat geen bepaling over cloud of AI, alleen de algemene plicht om de kantoororganisatie, het dossierbeheer en het informatiemanagement adequaat in te richten.
De Nederlandse Orde van Advocaten vulde dat in december 2025 in met de Aanbevelingen AI in de advocatuur. Onder vertrouwelijkheid staat onder meer: gebruik geen vertrouwelijke gegevens in gratis tools, voer geen cliëntgegevens in publieke AI-modellen in, weet in welk land en bij welke onderaannemers data worden verwerkt, en "zorg dat input en output binnen de kantooromgeving blijven". Op de vraag of vertrouwelijke cliëntstukken in een tool als ChatGPT mogen, antwoordt de NOvA: "Alleen met stevige contractuele waarborgen, of als u AI-tools gebruikt die binnen uw kantoor worden gehost en beheerd."
De Europese koepel CCBE zegt in de gids over generatieve AI voor advocaten van 2 oktober 2025 dat een advocaat de beroepsregels al kan schenden "at the point of inputting the data". Als passende waarborg noemt de gids naast contractuele afspraken expliciet "setting up AI systems to run locally or within a secured environment controlled by the law firm".
Op één punt zijn de NOvA-teksten niet eenduidig. De aanbevelingen zeggen "vraag toestemming aan de cliënt voor AI-gebruik in het dossier", de veelgestelde vragen zeggen dat er geen algemene regel is die vereist dat je elk AI-gebruik meldt. Een praktische lezing: neem je AI-beleid op in de opdrachtbevestiging, en vraag expliciet toestemming wanneer dossierstukken door een extern systeem gaan.
Wat zegt de KNB tegen notarissen?
Artikel 22 van de Wet op het notarisambt legt de notaris en iedereen die onder zijn verantwoordelijkheid werkt een geheimhoudingsplicht op. Het AI-afwegingskader van de KNB geeft een toets die voor elk beroep werkt: zou je deze gegevens met mensen of organisaties buiten je kantoor delen? Zo nee, dan is het volgens de KNB "geen goed idee" ze in te voeren in een model dat ze verder verwerkt.
Over gratis standaardtools is de KNB direct: je "loopt een groot privacyrisico en schendt mogelijk uw geheimhoudingsplicht", en het is "niet aan te raden deze systemen (nu) te gebruiken". De checklist vraagt bovendien of het AI-systeem zich in Europa bevindt en ook vanuit Europa wordt beheerd. Die tweede helft is bij een Amerikaanse aanbieder met een Europees datacenter lastig met een volmondig ja te beantwoorden.
Wat zeggen de NBA en de AFM tegen accountants?
De geheimhoudingsplicht van de accountant staat in artikel 16 van de Verordening gedrags- en beroepsregels accountants (VGBA): wie gegevens krijgt waarvan hij het vertrouwelijke karakter kent of moet vermoeden, is tot geheimhouding verplicht. De NBA en NOREA schrijven in AI-leidraad 2 van juni 2026 dat cliënt- en persoonsdata "niet zomaar" in publieke AI-modellen mogen, en "in een beveiligde, afgeschermde omgeving" moeten blijven.
De AFM verbindt in het toezichtrapport 12 bouwstenen voor beheerst gebruik van audit-tooling (december 2025) het datalekrisico van generatieve AI rechtstreeks aan de geheimhoudingsplicht onder de Wta en de VGBA. De AFM vraagt beleid voor minimalisatie, anonimisering, pseudonimisering en bewaartermijnen, voor verwerking in de eigen omgeving en bij externe partijen. Een absoluut verbod is het niet: in een NBA-uitgave zegt de AFM dat kantoren "best AI gebruiken als het maar beheerst gebeurt".
Wat geldt in de zorg?
Een zorgverlener mag volgens artikel 7:457 van het Burgerlijk Wetboek geen inlichtingen over een patiënt aan anderen verstrekken zonder toestemming, behalve aan wie rechtstreeks bij de behandeling betrokken is. Artikel 88 van de Wet BIG legt BIG-geregistreerde beroepen daarnaast een eigen geheimhoudingsplicht op. Een AI-aanbieder is geen behandelaar.
De KNMG schrijft in het praktijkdilemma over ChatGPT (oktober 2024): "Deel nooit persoonsgegevens of bedrijfsgevoelige informatie met ChatGPT", omdat je zowel een datalek kunt veroorzaken als het beroepsgeheim kunt schenden. Dat dit geen theorie is, blijkt uit een waarschuwing van de Autoriteit Persoonsgegevens van augustus 2024: een medewerker van een huisartsenpraktijk had tegen de afspraken in medische gegevens van patiënten in een AI-chatbot ingevoerd. Volgens de AP is dat een datalek.
Is een zakelijke cloudlicentie genoeg?
Een zakelijke cloudlicentie is soms genoeg. De NOvA en de CCBE accepteren beide "stevige contractuele waarborgen", zoals geen opslag van invoer en geen training op je data. Wat die waarborgen in de praktijk waard zijn, liet de Autoriteit Persoonsgegevens in juli 2026 zien. In een advies na voorafgaande raadpleging over Microsoft 365 Copilot bij de gemeente Haarlemmermeer concludeerde de AP dat de voorgenomen inzet "inbreuk zou maken op de AVG", omdat er onvoldoende zicht was op de servicegegevens die Microsoft verzamelt en de bewaartermijnen daarvan. Het advies ging over een gemeente, niet over een advocatenkantoor. Het punt is breder: een zakelijke licentie is pas een waarborg als je kunt aantonen wat er met de data gebeurt. In het bijbehorende hulpmiddel over generatieve AI schrijft de AP zelf dat een systeem dat persoonsgegevens met de leverancier deelt en ze gebruikt voor training "een grotere impact op de privacy" heeft dan een systeem dat een organisatie "zelf heeft ontwikkeld en beheert".
Dat aantonen is waar lokale AI verschil maakt. Bij een open-weight model op eigen hardware of in een private omgeving die je zelf beheert, zijn er geen servicegegevens bij een leverancier, geen onderaannemers en geen buitenlandse jurisdictie. Waarom een EU-regio van een Amerikaanse aanbieder dat niet oplost, staat in EU-dataresidentie bij AI.
Tijdwinst
Bespaar 5 uur per week op dossiers doorzoeken en conceptstukken opstellen binnen de eigen omgeving
Wat vraagt de tuchtrechter?
Een tuchtzaak uit juli 2026 ging vooral over iets anders dan geheimhouding: in ECLI:NL:TADRSHE:2026:93 van 27 juli 2026 kreeg een advocaat een berisping voor processtukken met deels niet-bestaande, door AI gegenereerde rechtspraak. Leerzaam is wat de deken daarnaast vroeg: "Hoe heeft u de vertrouwelijkheid van de (cliënt)gegevens gewaarborgd in de door u gebruikte AI-tool?" De advocaat antwoordde dat ze geen vertrouwelijke gegevens had ingevoerd, en de Raad van Discipline vond het enkele vermoeden van de deken onvoldoende om een schending aan te nemen.
Die vraag komt dus. Een kantoor moet haar kunnen beantwoorden met meer dan een verklaring achteraf: welk systeem, welke instellingen, wat ging erin, wie had toegang. Bij een lokaal systeem leg je dat vast in je eigen logbestanden. Voor de privacykant vraagt de AP bovendien een eigen DPIA, ook bij een pilot. Verwijzen naar een algemene DPIA van een andere organisatie is volgens de AP niet voldoende. Hoe je die opstelt, staat in DPIA voor AI-projecten.
Welke gegevens kunnen waarheen?
Voor beroepsgeheimhouders komt de keuze neer op een indeling naar soort invoer, niet naar soort tool:
| Soort invoer | Voorbeeld | Verdedigbare route |
|---|---|---|
| Openbare informatie | wetteksten, gepubliceerde uitspraken, vakliteratuur | elke tool |
| Geanonimiseerde modellen en sjablonen | standaardclausules, lege templates | zakelijke cloud met contractuele waarborgen |
| Dossierinhoud | cliëntstukken, jaarrekeningdata, patiëntgegevens | lokaal model in eigen beheer |
| Combinatie met bijzondere persoonsgegevens | medische dossiers, strafrechtelijke gegevens | lokaal model, met DPIA |
Voor de branchespecifieke toepassingen verwijzen we naar AI voor advocaten en juristen, AI voor accountants en AI in de zorg. Wat een eigen omgeving technisch en financieel vraagt, staat in onze gids over lokale AI voor bedrijven.