Overstappen naar een andere cloudleverancier was jarenlang duur genoeg om het niet te doen. Je data eruit halen kostte geld per gigabyte, de migratie kostte maanden, en het contract liep stilzwijgend door. Sinds september 2025 is dat juridisch veranderd, en per januari 2027 verdwijnt de laatste financiële drempel.
De EU Data Act is een Europese verordening die je het recht geeft om van clouddienst te wisselen binnen vaste termijnen, en die overstapkosten eerst begrenst en per 12 januari 2027 volledig verbiedt. De regels gelden sinds 12 september 2025 en raken elke aanbieder van dataverwerkingsdiensten die aan klanten in de EU levert, ongeacht waar die aanbieder zelf zit.
Deze gids legt uit welke termijnen en kosten er precies gelden, welke diensten binnen de reikwijdte vallen, en wat dit betekent voor je cloud- en AI-contracten. Let op: dit is algemene informatie en geen juridisch advies. Laat je eigen contracten door een jurist beoordelen.
Wat regelt de EU Data Act voor cloudcontracten?
De Data Act (Verordening (EU) 2023/2854) is breder dan cloud alleen, maar het hoofdstuk over overstappen is het deel dat inkopers direct raakt. De kern is dat een leverancier het wisselen naar een concurrent of naar je eigen infrastructuur niet langer mag afremmen, niet technisch en niet commercieel.
Concreet legt de verordening drie dingen op. Ten eerste moet je contract zelf de overstapprocedure beschrijven: hoe je opzegt, welke termijnen gelden, welke data en digitale middelen je meekrijgt en in welk formaat. Ten tweede moet de leverancier je vooraf, dus voordat je tekent, informatie geven over de beschikbare overstapprocedures. Ten derde moet hij openheid geven over de maatregelen die hij neemt tegen onrechtmatige toegang tot je data door overheden buiten de EU.
Dat laatste punt is voor Nederlandse organisaties de stille winst van deze wet. Waar digitale soevereiniteit voor AI in Nederland tot voor kort een strategische wens was zonder contractuele haak, geeft de Data Act je nu een concrete vraag die je leverancier moet beantwoorden.
Welke termijnen gelden bij overstappen?
De verordening werkt met harde maxima. Een leverancier mag je niet langer vasthouden dan hieronder staat, ook niet als je contract iets anders zegt.
| Onderdeel | Maximum volgens de Data Act |
|---|---|
| Opzegtermijn om de overstap te starten | 2 maanden |
| Overgangsperiode voor het overzetten van data | 30 dagen |
| Verlenging als overzetten technisch onhaalbaar is | tot maximaal 7 maanden |
| Overstapkosten tot 12 januari 2027 | alleen de werkelijk gemaakte kosten |
| Overstapkosten vanaf 12 januari 2027 | nul |
Die dertig dagen zijn de belangrijkste getalsmatige verandering. Een migratie die vroeger "ergens dit jaar" werd ingepland, heeft nu een wettelijke einddatum. De verlenging naar maximaal zeven maanden is geen vrijbrief: de leverancier moet onderbouwen dat overzetten binnen dertig dagen technisch niet haalbaar is.
Belangrijk detail: een boete voor vroegtijdige beëindiging van een lopend contract blijft wél toegestaan. Het verbod gaat over kosten voor het overstappen zelf, niet over de afspraken die je maakte over de looptijd. Wie een contract van drie jaar tekent, koopt dus nog steeds een verplichting in.
[ TIJDWINST ]
Bespaar 12 uur per week op het handmatig exporteren en opnieuw inladen van data bij een leverancierswissel
Wat verandert er op 12 januari 2027 aan de kosten?
Tot 12 januari 2027 mag een aanbieder overstapkosten rekenen, maar alleen ter hoogte van de kosten die hij daadwerkelijk maakt voor die overstap. Een opslag of marge is niet toegestaan. Dat betekent dat de klassieke egresskosten, de bedragen per gigabyte die je betaalt om je eigen data uit een cloud te halen, nu al niet meer als winstmodel gebruikt mogen worden.
Vanaf 12 januari 2027 vervalt ook dat restant. Overstappen naar een andere aanbieder of naar je eigen serverruimte mag dan niets meer kosten aan de kant van de vertrekkende leverancier. Voor organisaties met tientallen terabytes aan opslag is dat het verschil tussen een rekening van enkele tienduizenden euro's en nul.
Voor IaaS-diensten geldt bovendien een zwaardere eis: de aanbieder moet meewerken aan functionele gelijkwaardigheid, zodat je omgeving bij de nieuwe partij vergelijkbaar functioneert. Bij PaaS en SaaS is die verplichting lichter en beperkt zij zich in de praktijk tot het exporteren van data en digitale middelen in een gestructureerd, gangbaar formaat.
Welke diensten vallen eronder en welke niet?
De Data Act spreekt over dataverwerkingsdiensten. Daar vallen IaaS, PaaS en SaaS onder, plus opslag, database-as-a-service en edge computing. Dat is een brede definitie: je CRM, je boekhoudpakket en je datawarehouse vallen er in beginsel net zo goed onder als je virtuele servers.
Buiten de reikwijdte vallen diensten die grotendeels op maat worden geleverd en waarbij de leverancier structureel meedenkt en meewerkt, omdat die niet als standaard afneembare dienst gelden. Ook geldt het overstaphoofdstuk alleen voor klanten in de EU, waarbij de vestigingsplaats van de klant beslissend is en niet die van de leverancier. Een Amerikaanse aanbieder die aan een Nederlandse klant levert, valt er dus gewoon onder.
Wat de wet níet doet, is je migratie voor je uitvoeren. De juridische drempel verdwijnt, de technische blijft staan. Hoe je die praktisch aanpakt, staat in onze gids over een softwareleverancier wisselen.
Wat betekent dit voor je AI-stack?
Bij AI-diensten zit de afhankelijkheid zelden in de opslagkosten. Die zit in de modelkeuze, in prompts en configuraties die op één aanbieder zijn afgestemd, en in vectordatabases met embeddings die per model verschillen. De Data Act geeft je recht op je data en digitale middelen, maar een set embeddings die met een ander model waardeloos is, blijft praktisch waardeloos.
Dat maakt de wet een goede aanleiding, geen oplossing. Wie zijn AI-omgeving werkelijk verplaatsbaar wil maken, kijkt naar open modelgewichten, open formaten en een architectuur die de modelaanbieder als vervangbaar onderdeel behandelt. Onze gids over het migreren van cloud-AI naar lokale AI beschrijft dat traject stap voor stap, inclusief wat het kost en waar het misgaat.
Het bredere principe blijft hetzelfde als bij elke leverancierskeuze: je regelt vrijheid vooraf. Zie onze gids over vendor lock-in voorkomen voor de vijf vormen van binding en de contractbepalingen die ze afdekken.
Hoe bereid je je overstap nu al voor?
Vier acties leveren op korte termijn het meeste op.
Inventariseer je contracten op verlengingsdatum. Contracten die na 12 januari 2027 aflopen, kun je onder het nieuwe regime kosteloos verlaten. Dat is een onderhandelingspositie die je nu al kunt gebruiken bij verlengingsgesprekken.
Vraag je huidige leverancier om de verplichte informatie. Overstapprocedure, formaten, termijnen en de maatregelen tegen overheidstoegang tot data. Het antwoord vertelt je meer over de relatie dan het contract zelf.
Test één export. Een exportrecht op papier is niets waard tot je het hebt uitgeprobeerd. Haal één dataset op en controleer of die zonder de software van de leverancier bruikbaar is.
Leg de nieuwe termijnen vast in je eigen inkoopstandaard. Twee maanden opzegtermijn, dertig dagen overgang en nul overstapkosten horen vanaf nu in elk cloudcontract dat je tekent. Voor de bredere juridische context van AI-inkoop is onze pijler over AI-wetgeving in Nederland en de EU AI Act het startpunt.
Conclusie: de drempel verdwijnt, de voorbereiding niet
De EU Data Act haalt de financiële en contractuele hindernis weg die overstappen jarenlang onaantrekkelijk maakte. Vanaf 12 januari 2027 is vertrekken gratis, binnen dertig dagen, en met een opzegtermijn van maximaal twee maanden.
Wat blijft, is de technische voorbereiding: open formaten, gedocumenteerde koppelingen en een architectuur die niet op de exclusieve diensten van één aanbieder leunt. Wij helpen organisaties hun cloud- en AI-architectuur zo in te richten dat een overstap een planningskwestie is en geen herbouwproject.