cyberbeveiligingswetnis2cybersecuritybestuurdersai-beleid

Cyberbeveiligingswet: val je eronder en wat verandert AI?

17 november 20268 min lezenPixel Management

Dit artikel is ook beschikbaar in het Engels

Een zorginstelling, voedselgroothandel of machinebouwer met 50 fte of meer moet zich sinds 15 augustus 2026 registreren bij het NCSC, zonder brief vooraf.

De Cyberbeveiligingswet (Cbw) is de Nederlandse uitvoering van de Europese NIS2-richtlijn: een wet die ruim 8.000 organisaties in 18 sectoren verplicht om zich te registreren, cyberrisico's te beheersen, ernstige incidenten te melden en het bestuur eindverantwoordelijk te maken. AI staat niet in de wet. Je AI-gebruik loopt er wel doorheen, via de algemene zorgplicht.

De richtlijn zelf beschreven we in april in NIS2 voor het mkb. De Cbw is de Nederlandse wettekst die nu geldt, met eigen artikelnummers, boetes en een uitwerking in het Cyberbeveiligingsbesluit. De plaats ervan naast de AI-verordening staat in ons overzicht van AI-wetgeving in Nederland.

Valt jouw bedrijf onder de Cyberbeveiligingswet?

Of een bedrijf onder de Cyberbeveiligingswet valt, hangt af van sector, type dienst en omvang, en dat stel je zelf vast. De NCTV schrijft dat veel organisaties "van rechtswege" onder de wet vallen. Je wacht dus niet op een aanwijzing.

De omvangstoets van het NCSC is eenvoudig: je bent groot genoeg met 50 of meer fte, of met minder dan 50 fte als zowel je jaaromzet als je balanstotaal boven €10 miljoen ligt. Partner- en verbonden ondernemingen tel je mee. Een werkmaatschappij van 30 fte in een groep van 200 fte rekent dus met de groep, niet met haar eigen loonlijst.

Jouw situatieOnder de Cbw?CategorieToezicht
Bijlage 1-sector (zorg, energie, spoor, drinkwater, beheerde ICT-diensten, cloud), 250+ fteJaEssentieelProactief
Bijlage 1-sector, 50–249 fteJaBelangrijkReactief
Bijlage 2-sector (maakindustrie NACE C26–C30, levensmiddelen, chemie, afval, post), 50+ fteJaBelangrijkReactief
Genoemde sector, minder dan 50 fte en omzet of balans tot €10 miljoenNee, behalve onder meer DNS-, telecom- en vertrouwensdienstenGeenGeen
Wegvervoerder (geen post of koeriers)Nee: in de bijlage staan alleen wegbeheerders en ITS-exploitantenGeenGeen
Supermarkt of horecaNee: alleen groothandel en industriële productie of verwerkingGeenGeen
Afval als bijzaakNee: alleen als afvalbeheer je voornaamste activiteit isGeenGeen
Bouw, accountancy, advocatuur, retail buiten foodNee: sector staat niet in de bijlagenGeenWel via klanten

De indeling volgt de bijlagen van de Cbw en de uitleg van de NCTV. De maakindustrie is smaller dan het woord suggereert: de wet noemt alleen NACE-afdelingen 26 tot en met 30 (elektronica, elektrische apparatuur, machines, motorvoertuigen, overige transportmiddelen) plus medische hulpmiddelen. De chemierij is juist ruimer. Die dekt ook bedrijven die voorwerpen maken uit stoffen of mengsels in de zin van REACH. Maak je fysieke producten buiten afdeling 26 tot en met 30, leg dat punt dan bij je jurist neer in plaats van het zelf af te strepen.

Twee AI-valkuilen in de scope

Een softwarebedrijf kan via zijn eigen dienst in de wet terechtkomen. Bijlage 1 noemt aanbieders van beheerde diensten, en de Cbw omschrijft die als partijen die ICT-producten, applicaties of systemen installeren, beheren, exploiteren of onderhouden, op locatie of op afstand. Wie met 50 fte of meer de AI-omgeving van klanten beheert, moet die definitie serieus lezen.

Hetzelfde geldt voor een gehost AI-product. Overweging 33 van de NIS2-richtlijn rekent Software as a Service tot de cloudmodellen. Of jouw product aan de Cbw-definitie van een cloudcomputingdienst voldoet (schaalbare, elastische, deelbare rekenmiddelen op aanvraag), is niet altijd meteen duidelijk en vraagt een juridische toets. De FAQ van de RDI gaat er niet op in.

Mkb en toch onder de wet: de blinde vlek in het CSBN

Het Cybersecuritybeeld Nederland 2026 (CSBN), op 6 november verschenen, zet het mkb tegenover grote bedrijven die sinds 15 augustus onder de Cbw vallen. Die tegenstelling gaat niet op voor een bedrijf van 120 fte in de voedselgroothandel. Het CSBN telt volgens de RVO-definitie alles onder 250 werknemers als mkb, en de Cbw begint bij 50. Tussen die twee grenzen ben je allebei.

De zin die blijft hangen: "Kleine organisaties en het mkb kunnen hun weerbaarheid niet zelfstandig verhogen." Het rapport maakt toeleveranciers, toezichthouders en overheid daarvoor medeverantwoordelijk. Voor een bedrijf onder de wet verandert dat niets: de plicht ligt bij jou.

De cijfers die het CSBN aanhaalt uit onderzoek van ABN AMRO laten de afstand zien, al gaan ze over het hele mkb en niet alleen over bedrijven onder de Cbw. 26 procent van het mkb heeft een formeel responsplan voor cyberincidenten, tegen 49 procent van de grote bedrijven. 78 procent van het mkb gebruikt in enige mate AI, en slechts 9 procent heeft formeel beleid voor AI-modellen, tegen 32 procent bij grote bedrijven.

Wat eist de Cyberbeveiligingswet van je bedrijf?

De Cyberbeveiligingswet legt vier verplichtingen op, en de eerste loopt al.

PlichtWat de wet vraagt
RegistratieVia Mijn.NCSC.nl met eHerkenning minimaal niveau 3; wijzigingen binnen twee weken doorgeven
ZorgplichtPassende en evenredige maatregelen op tien onderwerpen (art. 21 lid 3), uitgewerkt in art. 5–18 Cyberbeveiligingsbesluit
MeldplichtWaarschuwing binnen 24 uur, melding binnen 72 uur, eindverslag uiterlijk een maand na de melding
BestuurMaatregelen goedkeuren, toezien op uitvoering, aantoonbare kennis, trainingscertificaat (art. 24)

De RDI waarschuwt dat niet of onjuist registreren kan leiden tot een boete of een last onder dwangsom, en adviseert iemand als de directeur of CISO verantwoordelijk te maken voor actuele gegevens. Reken op doorlooptijd als je eHerkenning op dat niveau nog niet hebt.

De zorgplicht is geen vrijblijvend kader. Het Cyberbeveiligingsbesluit vraagt op de meeste onderwerpen schriftelijk vastgelegd en aantoonbaar toegepast beleid, van een volledige en actuele assetinventaris (art. 16) tot beschermde logs (art. 8) en getest herstel (art. 9). ISO 27001 of NEN 7510 staan niet in het besluit. Een certificaat is dus geen wettelijke eis, en wie dat als noodzaak verkocht krijgt, mag doorvragen. De lat is proportioneel: het NCSC noemt blootstelling aan risico's, omvang, kans op incidenten en mogelijke impact als maatstaf.

Meldplichtig zijn alleen significante incidenten: volgens art. 25 lid 2 incidenten die een ernstige operationele verstoring of financieel verlies veroorzaken of kunnen veroorzaken, of die anderen aanzienlijke schade toebrengen. De drempels verschillen per sector. Via MijnNCSC bereikt één melding zowel je CSIRT als de toezichthouder.

Wat riskeert een bestuurder onder de Cbw?

Een bestuurder riskeert onder de Cbw een persoonlijke boete tot €25.000 als hij niet voldoet aan de eisen over kennis, actualiteit en certificaat. De bedrijfsboetes liggen hoger, en de plafonds zijn in de wet vastgelegd.

OvertredingEssentiële entiteit (art. 80)Belangrijke entiteit (art. 87)
Zorgplicht en meldplicht (art. 21, 21a, 25–30)€10 miljoen of 2% wereldomzet€7 miljoen of 1,4% wereldomzet
Andere overtreding€1 miljoen€1 miljoen
Bestuurslid, art. 24 lid 2–6 (art. 93)€25.000€25.000

Het hoogste bedrag telt, berekend over de onderneming waartoe de entiteit behoort. Beide percentages halen het vaste bedrag pas in bij €500 miljoen omzet (€10 miljoen / 2% en €7 miljoen / 1,4%), dus voor een bedrijf van 50 tot 250 fte is het vaste plafond vrijwel altijd de grens. Dat is een maximum, geen tarief.

Uitvoerende bestuurders moeten uiterlijk twee jaar na inwerkingtreding, dus uiterlijk 15 augustus 2028, aantoonbare kennis hebben en daarna actueel houden. Commissarissen vallen niet onder de trainingsplicht. Het certificaat vermeldt naam, datum, onderwerpen en aanbieder, en een urenaantal schrijft het besluit niet voor. Die termijn geldt alleen voor kennis en certificaat. De goedkeuring van maatregelen staat nu al op het bord van het bestuur.

Toezicht verschilt per categorie. Onder reactief toezicht grijpt de toezichthouder in na een incident of bij signalen van niet-naleving, en de NCTV schrijft dat handhaving "in bepaalde gevallen" ook individuele bestuurders kan raken. Bij bedrijven onder proactief toezicht kan de bevoegde autoriteit de rechter vragen een bestuurder te schorsen als een besluit niet wordt nageleefd (art. 78). De RDI wil de sectoren in het eerste jaar "beter leren kennen", met brieven, kennismakingsgesprekken en vragenlijsten. Een gedoogperiode is dat niet: wij vonden die nergens.

Wat verandert AI-gebruik aan de zorgplicht?

AI-gebruik verandert de zorgplicht niet juridisch: de Cbw, het Cyberbeveiligingsbesluit en de vragenlijsten van NCTV en RDI noemen AI niet. Er is dus geen AI-register onder deze wet en geen verbod op welk model dan ook. Wat volgt, is onze lezing van de algemene risico-aanpak, geen officiële uitleg.

Het duidelijkste overheidssignaal is geen wet, maar een gezamenlijke verklaring van 24 september 2026 van AIVD, MIVD, NCSC, NCTV, OM, CIO Rijk en Politie. Daarin staat dat het noodzakelijk is "de risico's van AI mee te nemen in cybersecuritybeleid", en dat dit ook geldt voor "het gebruik van AI-modellen binnen jouw organisatie".

Leg dat naast het besluit en je krijgt deze vragen, die een toezichthouder na een incident zou kunnen stellen.

CyberbeveiligingsbesluitWat het vraagtDe AI-vraag voor je bestuur
Art. 16, assetsVolledige, actuele inventarisWelke AI-tools, koppelingen en agents draaien er, ook die een afdeling zelf aanzette?
Art. 10, ketenPeriodieke controle van directe leveranciersVoldoet je AI-leverancier aan je eisen, en wanneer controleerde je dat?
Art. 11, inkoop en wijzigingInkoopbeleid, wijzigingsbeheerWie keurt een nieuw model of nieuwe koppeling goed?
Art. 15, toegangIdentiteiten en rechten periodiek herzienHeeft elke agent een eigen identiteit met minimale rechten?
Art. 8, incidentenDetectie, beschermde logsKun je achteraf zien wat een agent las en deed?
Art. 9, continuïteitHerstelplan, crisisplanWat doet het proces als de AI-dienst een dag uitvalt?
Art. 12, bewustzijnCyberhygiëne en trainingWeet iedereen wat niet in een publieke chatbot mag?

Bij die laatste rij hoort een Nederlands voorbeeld. Het CSBN noemt de gemeente Eindhoven, waar volgens de lokale rekenkamer tussen september en oktober 2025 gevoelige gegevens van kwetsbare inwoners in openbare AI-tools zijn ingevoerd. Beveiligingsmaatregelen rond die stroom staan in AI en databeveiliging, de eisen aan medewerkers horen in een AI-beleid.

Agents verdienen een eigen rij omdat ze handelen in plaats van praten. Art. 25 kijkt naar het gevolg van een incident, niet naar de oorzaak. Een agent die door een fout een proces platlegt, beoordeel je dus langs dezelfde meetlat als ransomware. Hoe je die kans verkleint, staat in AI-agents beveiligen. Een datalek via een AI-tool kan daarnaast een eigen meldplicht bij de Autoriteit Persoonsgegevens opleveren onder de AVG.

Dienst

Meer weten over AI advies?

Bekijk dienst →

Wat je als bestuurder dit kwartaal regelt

Voor de Cyberbeveiligingswet zijn dit de zes acties die wij als eerste zouden plannen, in deze volgorde.

  1. Stel vast of je eronder valt. Doe de NIS2-Zelfevaluatie van de RDI en leg uitkomst en onderbouwing vast. Valt je bedrijf erbuiten, stop dan hier en koop geen Cbw-traject.
  2. Registreer. Regel eHerkenning niveau 3, registreer via Mijn.NCSC.nl en wijs een eigenaar aan voor wijzigingen.
  3. Agendeer een bestuursbesluit. Art. 24 lid 1 vraagt goedkeuring van de maatregelen. Een risicoanalyse zonder bestuursbesluit voldoet daar niet aan.
  4. Oefen de 24 uur. Wie meldt op zaterdagavond, met welke rechten op MijnNCSC? De verklaring van de diensten vraagt om een plan dat is geoefend.
  5. Zet AI in de inventaris en de leverancierslijst. Begin met wat aan klantdata of productiesystemen raakt. Beveiligingsafspraken leg je vast zoals in AI-software inkopen.
  6. Plan de training. Boek die voor elke uitvoerende bestuurder en bewaar het certificaat. Wie later toetreedt, heeft twee jaar na benoeming.

Niet onder de wet, wel in de keten

Een toeleverancier valt niet automatisch onder de Cyberbeveiligingswet, schrijft de NCTV, maar organisaties onder de wet kunnen wel eisen stellen aan hun directe leveranciers. Dat is een contractuele eis van je klant, geen wettelijke plicht voor jou. Het besluit dwingt die klant tot periodieke controle (art. 10), en de RDI past dat ook toe op leveranciers buiten de EU.

Lever je software, beheer of AI-diensten aan een ziekenhuis of machinebouwer, verwacht dan vragenlijsten en auditclausules. Wie kan laten zien hoe hij AI-leveranciers, toegang en logs beheert, heeft een verkoopargument. Bouw je zelf maatwerk software voor zulke klanten, kijk dan ook naar de Cyber Resilience Act, die eigen eisen stelt aan producten met digitale elementen.

Benieuwd hoeveel tijd jij kunt besparen?

Vraag een gratis efficiëntie-audit aan. Wij analyseren je processen en laten zien waar de winst zit, vrijblijvend.