Het kabinet wil in 2030 minstens 75 procent van het mkb aan de geavanceerde digitale technologie hebben, maar dat doel telt AI, cloud en data-analyse bij elkaar op.
AI-gebruik in het mkb is volgens het CBS 29,8 procent (10 tot 249 werkzame personen, 2025), en 46 procent in de klasse van 50 tot 250 werkzame personen. Binnen die klasse loopt het uiteen van 29 procent in vervoer en opslag tot 78 procent in informatie en communicatie. De 70 en 78 procent uit enquêtes van Exact en ABN AMRO meten iets anders: of AI in enige vorm voorkomt.
Welk cijfer over AI in het mkb meet wat?
Cijfers over AI in het mkb lopen in 2026 uiteen van 29,8 tot 78 procent, omdat elke bron iets anders telt. Dit zijn de zes getallen die je in bestuursstukken en persberichten tegenkomt.
| Cijfer | Bron en datum | Over wie | Wat telt mee |
|---|---|---|---|
| 29,8% | CBS, 16 maart 2026 | Mkb, 10 tot 249 werkzame personen | AI-technologie gebruikt in 2025 |
| 33% | CBS, 10 februari 2026 | Bedrijven met 10 of meer werkzame personen | Minstens één van acht AI-technologieën |
| 46% | CBS StatLine 86116NED, 12 december 2025, voorlopig | 50 tot 250 werkzame personen | AI gebruikt in 2025 |
| 70% | Exact MKB Barometer, 3 augustus 2026 | Ruim 1.700 mkb-ondernemers, grootte niet vermeld | Ondernemer gebruikt de technologie |
| 78% | ABN AMRO, 23 juni 2026, via Cybersecuritybeeld Nederland 2026 | Mkb'ers in het onderzoek | "In enige mate" AI |
| 75% | Kabinetsvisie, 6 november 2026 | Mkb, doel voor 2030 | AI, cloud en data-analyse samen |
Voor een benchmark zijn alleen de eerste drie geschikt. De laatste is geen meting maar een doel.
Waarom liggen CBS, ABN AMRO en Exact zo ver uit elkaar?
Het verschil tussen het CBS en de enquêtes van ABN AMRO en Exact komt door drie dingen: de vraag, de respondent en het moment.
De vraag. Het CBS vroeg bedrijven naar acht specifieke AI-technologieën, zoals tekstanalyse, spraakherkenning en machine learning. ABN AMRO rapporteert gebruik "in enige mate", een veel lagere lat. Exact publiceert de vraagstelling niet in zijn persbericht.
De respondent. Het CBS meet het bedrijf. Exact peilt de ondernemer, en ABN AMRO vroeg 777 organisaties. Het oorspronkelijke rapport van ABN AMRO konden we niet openen, dus de mkb-afbakening van die bank kennen we niet. Intussen meldde het CBS op 25 februari 2026 dat 43 procent van de volwassenen met betaald werk AI gebruikt bij zijn werk. Onze lezing, geen bevinding van de bronnen: in een bedrijf van honderd mensen waar een paar collega's ChatGPT openen, antwoordt een directeur op "in enige mate" ja, ook als AI nergens in een proces zit.
Het moment. De Europese cijfers over 2025 komen volgens Eurostat uit enquêtes van de eerste maanden van 2025. Exact deed zijn veldwerk in het eerste kwartaal van 2026, ABN AMRO publiceerde in juni 2026. In de klasse van 50 tot 249 steeg het gebruik volgens Eurostat in één jaar van 31,19 naar 46,62 procent. Een jaar verschil in veldwerk kan dus zo'n 15 punten schelen.
Pas op voor één valkuil. Exact meldt een stijging van 33 naar 70 procent. Die 33 is niet de 33 procent van het CBS: het is een ander panel met een andere vraag, en de gelijkenis is toeval.
De praktische regel: gebruik de officiële cijfers als benchmark en de enquêtes als signaal. Het signaal is duidelijk. Volgens ABN AMRO heeft 9 procent van het mkb formeel beleid voor AI-modellen, tegen 32 procent van de grote bedrijven, terwijl 78 procent AI gebruikt. Hoe je dat gat dicht, staat in ons stuk over een shadow-AI-beleid en in dit voorbeeld van een AI-beleid.
AI in het mkb: de cijfers per sector bij 50 tot 250 werkzame personen
Het AI-gebruik bij bedrijven van 50 tot 250 werkzame personen verschilt per sector 49 procentpunten, en daarmee zegt het gemiddelde van 46 procent weinig over jouw markt. Een ICT-bedrijf van 100 mensen zonder AI hoort bij een minderheid van 22 procent. Een transportbedrijf van die omvang zonder AI hoort bij 71 procent van zijn sector.
AI-gebruik bij bedrijven van 50 tot 250 werkzame personen, per sector
Aandeel bedrijven dat in 2025 AI gebruikte. Voorlopige cijfers.
- Alle sectoren
- Sector
Bron: CBS StatLine, tabel 86116NED, stand 6 november 2026. Voor onroerend goed publiceert CBS in deze klasse geen cijfer. Het CBS-nieuwsbericht over deze cijfers geeft voor alle sectoren 45 procent, zonder toelichting op het verschil: vergelijk per keer binnen één bron.
Omvang telt in sommige sectoren zwaarder dan de sector zelf. In de bouw gebruikt 16 procent van de bedrijven met 10 tot 50 werkzame personen AI, 41 procent bij 50 tot 250 en 73 procent bij 250 of meer. De stap van de kleine naar de middelgrote bouwer is dus ruim een factor 2,5. In de zorg is dat minder dan een factor 2: van 21 naar 39 procent.
Ook de groep die AI overwoog maar niet invoerde, verschilt sterk. Gemiddeld is dat 14 procent in deze klasse. In energie, water en afval is het 23 procent, in de zorg 20 procent en in de bouw 18 procent. Daar is interesse niet het probleem, maar de stap naar invoering. In de ICT, waar al 78 procent AI gebruikt, gaat het nog om 10 procent.
Sectorvoorbeelden van wat dat in de praktijk betekent, staan in AI per branche.
Hoe verhoudt het Nederlandse mkb zich tot de EU?
Het Nederlandse mkb ligt in elke grootteklasse boven het EU-gemiddelde, en het verschil is het grootst bij 50 tot 249 werkzame personen: 46,62 tegen 30,36 procent in Eurostat-dataset isoc_eb_ai, een voorsprong van 16,26 punten. Bij 10 tot 49 is dat 11,76 punten, bij 250 of meer 12,61.
AI-gebruik per bedrijfsgrootte: Nederland tegen de EU, 2025
Aandeel bedrijven met minstens één AI-technologie.
- Nederland
- EU-gemiddelde
Bron: Eurostat, isoc_eb_ai, doi.org/10.2908/ISOC_EB_AI (bijgewerkt 15 juni 2026), stand 6 november 2026. Labels vertaald door Pixel Management. Zonder financiële sector, daarom niet gelijk aan de CBS-cijfers hierboven. Eurostat markeert de Nederlandse waarde voor 10 tot 49 in 2025 als breuk in de tijdreeks.
Die voorsprong is minder ruim dan hij lijkt als je naar de buren kijkt. Bij 50 tot 249 scoren Denemarken (58,27), België (54,49), Finland (51,35) en Zweden (49,60) hoger dan Nederland. Duitsland blijft met 35,56 procent ruim achter. De groei is er wel: in 2023 zat Nederland in deze klasse nog op 19,75 procent.
Wat meet het kabinetsdoel van 75 procent?
Het kabinetsdoel van 75 procent meet geen AI-gebruik maar het gebruik van drie technologieën samen. De Kabinetsvisie van 6 november 2026 schrijft: "Het kabinet wil het gebruik van geavanceerde digitale technologieën (AI, cloudtechnologie en data analytics) binnen het mkb verhogen tot tenminste 75% in 2030." De brief noemt geen startwaarde, geen indicator en geen definitie van mkb.
Het getal lijkt op het Europese doel uit het Digital Decade-besluit (EU) 2022/2481: 75 procent van de bedrijven in de EU gebruikt "one or more" van cloud, big data en AI. Eén van de drie is daar genoeg. Leg je die lezing naast de Eurostat-reeksen, dan is het doel voor het mkb al gehaald:
| Meetlat, Nederland 2025 | 10 tot 249 | 50 tot 249 |
|---|---|---|
| AI, geavanceerde cloud of data-analyse (minstens één) | 79,02% | 91,58% |
| AI én geavanceerde cloud én data-analyse (alle drie) | 22,26% (breuk in reeks) | 38,73% |
| AI alleen | 31,87% | 46,62% |
Het rapport van de Europese Commissie over Nederland (24 juni 2026) gebruikt dezelfde "of"-lezing en komt voor alle bedrijven vanaf 10 werkzame personen op 79,67 procent. Eurostat publiceert ook strengere varianten voor data-analyse; die komen voor 10 tot 249 op 71,35 tot 74,43 procent, dus eveneens vlak bij het doel.
Dit is onze vergelijking, geen uitspraak van het kabinet. Het woord "verhogen" suggereert een startwaarde onder 75 procent, en dan moet het kabinet iets anders bedoelen: alle drie de technologieën, of een bredere groep inclusief microbedrijven. Zolang de brief dat niet zegt, is het doel niet te toetsen. Het Commissie-rapport noemt in zijn scorebord overigens een veel steviger Nederlands doel voor 2030: 85,1 procent voor AI alleen, gemeten bij bedrijven vanaf 10 werkzame personen, bij een stand van 33,2 procent.
Het kabinet benoemt zelf waar het werk zit: "De volgende stap is het structureel toepassen van AI in bedrijfsprocessen." Daarover zegt 75 procent niets. De brief legt die stap ook bij de ondernemer: "Het is in de eerste plaats aan bedrijven zelf om te innoveren".
Hoe diep zit AI bij bedrijven van 50 tot 249 werkzame personen?
AI zit bij bedrijven van 50 tot 249 werkzame personen vooral in tekstwerk met standaardsoftware, en veel minder in processen. Dit is de benchmark die wij zouden gebruiken, omdat hij diepte meet in plaats van aanwezigheid. Alle percentages gaan over alle bedrijven in deze klasse (Eurostat isoc_eb_ai, Nederland, 2025).
| Indicator | Aandeel bedrijven |
|---|---|
| Minstens één AI-technologie | 46,62% |
| Tekstanalyse (text mining) | 31,21% |
| Kant-en-klare commerciële software | 28,39% |
| Taal- of codegeneratie | 24,63% |
| Minstens drie AI-technologieën | 23,50% |
| Gebouwd of aangepast door een externe partij | 15,06% |
| Workflowautomatisering of beslisondersteuning | 14,25% |
| AI voor minstens drie doeleinden | 14,06% |
| AI in productieprocessen | 10,28% |
| Gebouwd door eigen medewerkers | 9,61% |
| AI in logistiek | 3,42% |
De verhouding is de conclusie. Van de bedrijven die AI gebruiken, zet ongeveer drie op de tien het in voor workflowautomatisering (14,25 gedeeld door 46,62 is 31 procent, onze berekening). Een bedrijf dat een AI-agent of geautomatiseerde orderverwerking draait, hoort bij een veel kleinere groep dan de kop "bijna de helft gebruikt AI" doet vermoeden. Die kloof tussen proberen en inbouwen werken we uit in AI-automatisering in het mkb.
Waarom bedrijven afhaken, staat ook in deze dataset. Als reden om AI niet in te voeren noemt 10,15 procent van de bedrijven in deze klasse gebrek aan expertise, 6,87 procent privacy, 5,54 procent onduidelijke juridische gevolgen en 2,61 procent de kosten. Kennis weegt dus bijna vier keer zo zwaar als geld.
Wat doe je als directeur met deze cijfers?
Een directeur gebruikt de cijfers over AI in het mkb om de eigen positie te bepalen, niet om een aankoop te rechtvaardigen. Het CBS meet gebruik, geen rendement. Dat 78 procent van de ICT-bedrijven AI gebruikt, bewijst niet dat het daar loont. Dat 29 procent in transport het doet, bewijst niet dat het daar niet loont.
Drie vragen geven je een positie die wel iets zegt:
- Hoort je bedrijf in je sector en grootteklasse bij de gebruikers, en hoe groot is die groep? Pak de CBS-kolom, niet het landelijke gemiddelde.
- Hoeveel processen draaien met AI, en niet alleen hoeveel medewerkers een licentie hebben? Tel workflows met een eigenaar en een KPI. Hoe je dat meet, staat in AI-resultaten meten.
- Waar loopt de invoering vast: kennis, privacy of juridische onzekerheid?
Gebruik je geen AI en heb je geen proces met een aantoonbaar knelpunt, dan is de benchmark geen reden om iets te kopen. Gebruik je het wel, maar met losse licenties en zonder beleid, dan is de volgende stap geen nieuwe tool maar de implementatie van één proces met een nulmeting. Onafhankelijk AI-advies inhuren loont vooral bij de derde vraag, want gebrek aan expertise is in deze klasse de meest genoemde reden om af te haken. Binnen AI-advies en bedrijfsautomatisering beginnen we met die meting.